توزیع غذا و آب در شرایط جنگ را بدون توقف، حفظ کنند؟
طرح های نوین توزیع غذا و آب در شرایط جنگ
ایرانیان در کمتر از یک سال، دو جنگ بزرگ و طاقت فرسا را پشت سر گذاشتند؛ از حملات هوایی گسترده و مرگ انسان ها گرفته تا ویرانی های ناشی از بمباران و بی خانمانی چندین هزار خانواده. هنوز غبار یکی از این بحران ها فروننشسته که جنگی تازه از راه می رسد و آوار تازه ای بر ویرانی گذشته به جا می گذارد و همچنان هم آینده مبهم و پر از استرس است.
در چنین روزگاری، بحث توزیع غذا و آب در شرایط جنگ برای قشرهای آسیب پذیر دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی است. مؤسسه خیریه نیکان ماموت که از ۱۵ سال پیش با توزیع غذا و آب در شرایط جنگ به خانواده های کم برخوردار و حضور در بحران هایی چون سیل و زلزله، حامی خانواده های کم برخوردار بوده و برای خودکفایی این خانواده ها تلاش کرده و همچنان به این مسیر ادامه میدهد، حالا با شرایط دشواری رو به رو است؛ اینکه چگونه این مسیر ادامه پیدا کند و همراهی و حمایت از خانواده های کمبر خوردارِ آسیب دیده از جنگ هم به این چرخه افزوده شود؟
پرسش اساسی دیگر اما محور اصلی این مقاله است؛ چگونه خیریه ها می توانند با حفظ نقش حمایتی پیشین، زنجیره تأمین کمک به نیازمندان در شرایط جنگ را بدون توقف، حفظ کنند؟ پاسخ در تحول روش ها، بهرهگیری از تجربه های زیسته ایرانیان و طراحی طرح های نوین توزیع غذا و آب در شرایط جنگ نهفته است. پیش از پرداختن به این روش ها اما خوب است نگاهی به شرایط کنونی جامعه ایران و عملکرد نیکان در این سال ها داشته باشیم.
وضعیت بحرانی خانواده های کم برخوردار در شرایط جنگ
جنگ برای همه سخت است، اما برای خانواده ای که از پیش، سفره ای رنگین نداشته، بمب و تهدید و تحریم، زندگی را به لبه پرتگاه می برد. در شرایط درگیری نظامی، سه مسئله بهطور همزمان بر پیکر این خانوادهها آسیب میزند: نخست، ناامنی که دسترسی به فروشگاهها، نانواییها و مراکز تهیه مایحتاج روزانه را قطع یا دشوار میکند؛
دوم، افزایش سرسام آور قیمت مواد خوراکی و آب آشامیدنی سالم به دلیل اختلال در مسیرهای حمل و نقل؛ و سوم، فرسایش روانی که توان جست و جو برای یافتن منابع را از زنان، سالمندان و خانواده های کم برخوردار میگیرد. مردم ایران در فاصله چند ماه، دو تجربه تلخ و متفاوت از جنگ را زیستهاند: نخستی جنگی 12 روزه و پس از آن هم 40 روز جنگ شدیدتر که خانوادههای کمبرخوردار را بیشازپیش آسیبپذیرتر کرده است.
برای این خانوادهها، نهتنها ضربات روحی جنگ، بلکه فشار مضاعف اقتصادی، بحران ساز است و حالا آمار رسمی هم این شدت آسیب را تایید میکند؛ از تورم رسمی 70 درصد گرفته تا موجی از بیماریهای روانی و…
در چنین معادلهای، گرسنگی و کمآبی، بیش و پیش از موشک و تانک، قربانی میگیرد. به همین دلیل، هر طرح بشردوستانه در شرایط جنگی، نخست باید سراغ «تابآوری غذایی و آبی» این قشر برود و در مراحل بعد و پس از گذران بحران، مسیر خودکفایی گذشته را پیش بگیرد.
نقش خیریهها در ایجاد زنجیره تأمین و کمک به افراد و خانواده های کم برخوردار در شرایط جنگ
همچنان که پیشتر اشاره شد، در شرایط جنگی، معمولا تصور عمومی بر این است که دولتها مسئول تامین آذوقه و آب مردم هستند، اما تجربه ثابت کرده که در روزهای نخست بحران، سیستمهای دولتی به دلیل تمرکز بر دفاع و امنیت، با تاخیر و گاه ناکارآمدی مواجه میشوند. اینجاست که نقش خیریهها از یک کمک مکمل به یک شریان اصلی حیات تغییر ماهیت میدهد. خیریهها میتوانند با ساختار چابک، نیروهای داوطلب گسترده و شناخت مستقیم از خانوادههای کمبرخوردار، زنجیره تامین را درست در نقطهای وصل کنند که دولت در آن دچار گسست شده است.
پرسش مهم اما این است که چگونه خیریهها میتوانند بدون وقفه کار کنند؟ براساس مقالات یونیسف، پاسخ در چهار راهبرد کلیدی نهفته است:
- یک: ایجاد انبارهای ذخیره اضطراری در چندین نقطه پراکنده تا در صورت تخریب یکی، بقیه فعال بمانند.
- دو: استفاده از مسیرهای جایگزین و حملونقل غیرمتمرکز؛ مانند موتورسیکلت، دوچرخه و حتی روشهای سنتی و محلی که در مناطق صعبالعبور استفاده میشود.
- سه: انعقاد توافقهای محلی با نانوایان، بقالان و تانکرهای آب برای توزیع با کوپنهای از پیش تهیهشده.
- چهار: اولویتبندی اقلام؛ یعنی در روزهای نخست جنگ، تنها آب آشامیدنی سالم، نان خشک و کنسروهای پرانرژی توزیع شود و نه کالاهای غیرضروری.
علاوه بر این، خیریه ها میتوانند نقش نظارتی و واسط هم داشته باشند؛ یعنی نقاطی را که دولت در توزیع دچار ضعف است، شناسایی و با گزارش شفاف، هماهنگی را بهبود ببخشند. تجربه حمایتی مؤسسه خیریه نیکان ماموت در بحرانهایی چون سیل و زلزله هم نشان میدهد، خیریههایی که از پیش شبکه توزیع محلی داشتند، ظرف کمتر از 24 ساعت توانستند کمکهای اولیه را به دست افراد و خانوادههای کمبرخوردار برسانند و این در حالی است که بعضا ارگان های دولتی روزها تأخیر داشتند. این یعنی سرمایه اجتماعی خیریه ها، همان قدر که از پول و امکانات اهمیت دارد، از اعتماد مردم ریشه میگیرد.
نقش نیکان در روزهای بحرانی ایرانیان
مؤسسه خیریه نیکان ماموت، پیش از آنکه نامش با جنگ و حمایت از خانوادههای کمبرخوردار جنگزده گره بخورد، سالها برای خودکفایی خانوادههای نیازمند تلاش میکرد؛ از توزیع بستههای معیشتی فصلی و تأمین هزینه درمان گرفته تا آموزش مهارتهای شغلی و خودکفایی. آنچه اما نیکان را از بسیاری نهادهای مشابه متمایز میکند، نگاه فرابحرانی آن است؛
یعنی نیکان هرگز نمیخواهد مددجو را وابسته به کمکهای مقطعی نگه دارد، بلکه همواره توانمندسازی و خروج پایدار از فقر را دنبال میکند. در یک جمعبندی ساده و خلاصه، مؤسسه خیریه نیکان ماموت در هفت شاخه مشخص به حمایت از خانوادههای مددجو میپردازد و این هفت شاخه بهگونهای طراحی شده که این خانوادهها را به خودکفایی و استقلال برساند.
در حملات هوایی اخیر و سپس نا امنیهای اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن، نیکان ثابت کرد که الگوی آن کارآمد است. بهعنوان مثال و در اولین گام، با استفاده از شبکه مددجویان و داوطلبان محلی در شهرهای مختلف، بستههای آذوقه به خانوادههای تحتپوشش رسید اما مهم تر از آن، نیکان در میان بمباران ها، برنامه های مجازی آموزش خودکفایی را تعطیل نکرد؛ مددجویانی که پیش از جنگ، خیاطی یا پرورش قارچ آموخته بودند، توانستند با همان مهارت ها برای همسایگان خود هم شغل ایجاد کنند.
در روزهای سخت، نیکان نشان داد که پایداری زنجیره کمک با اتکا به توان داخلی خانوادهها ممکن میشود. نیکان در هر دو جنگ یک سال گذشته، مسیر حمایتی خود را یک روز هم قطع نکرد؛ زیرا از قبل، خانوادههای مددجو را به «نقطه توزیع کوچک» تبدیل کرده بود. و این همان نوآوری در مدیریت بحران است که از یک خیریه، یک نهاد راهبردی میسازد.
همراه نیکان در مسیر خودکفایی خانوادههای کم برخوردارِ جنگزده باشیم
شاید بپرسید در شرایط جنگی که خود ما هم در ترس و ناامنی به سر میبریم، چگونه میتوانیم به کمک دیگران برویم؟ پاسخ اگرچه ساده نیست اما نیکوکاری و مسئولیت اجتماعی در همین شرایط سخت است که اهمیت دوچندان پیدا میکند؛ مؤسسه خیریه نیکان ماموت، بسترهایی را طراحی کرده که شما میتوانید بدون نیاز به حضور فیزیکی در مناطق جنگی، زنجیره کمک را زنده نگه دارید.
کافی است از طریق پایگاه خبری این مؤسسه خیریه، در فراخوانهای حمایتی مشارکت کنید یا بهعنوان داوطلب یا حامی، ثبتنام کنید و مبلغی را بهصورت ماهانه، حتی هزینهای معادل یک وعده غذا، به پروژههای حمایتی یا خودکفایی اختصاص دهید. البته شیوههای همراهی و حمایت از نیکان، به همین چند مثال خلاصه نمیشود و با مراجعه به پایگاه اطلاعرسانی این خیریه، میتوان با روشهای متعدد حمایت آشنا شد. فراموش نکنیم که همین همراهیهای ساده، تضمین میکند که اگر فردا حمله هوایی شد، پسفردا بسته غذایی روی میز یک مادر تنها در حاشیه شهر باشد.
علاوهبر این، همراهی با نیکان، صرف پرداخت هزینه نیست؛ شما میتوانید با به اشتراک گذاشتن مهارت خود، از رانندگی و انبارداری در بحران گرفته تا آموزش آنلاین و مشاوره روانی، بخشی از این زنجیره باشید.
وقتی جنگهای پیاپی یک سال اخیر را از سر گذراندیم و هنوز هم چشمانداز چندان روشن نیست، همراهی شما با نیکان یعنی «ما جلوی گرسنگی و تشنگی در بحران می ایستیم، حتی اگر آسمان امن نباشد.»
اکنون وقت آن است که فهرست نگرانی ها یا در عبارتی بهتر، همدلی های خود را یک بار دیگر مرور کنیم؛ اگر کمک به هم نوع در رأس آن نیست، لطفاً با ما دست بدهید تا آن را به رأس بیاوریم. فراموش نکنیم که «نیکان» چشمانتظار همراهی و حمایت شماست و تا «نیکانی» شدن، فاصله ای نیست.
نظرات
نظر شما در مورد این مطلب چیست؟